शुक्रवार, २२ ऑगस्ट, २०१४

यू.आर.अनंतमूर्ती 

कन्नड साहित्यातील नवोदयवादाचे प्रणेते आणि ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते ज्येष्ठ साहित्यिक यू.आर.अनंतमूर्ती यांचे येथील खासगी रुग्णालयात हृदयविकाराच्या तीव्र धक्क्याने निधन झाले. ते ८२ वर्षांचे होते. 'समीक्षकांपासून चाहत्यांपर्यंत सर्वानाच आपल्या लेखनाने मोहिनी घालणारे साहित्यिक' असा त्यांचा लौकिक होता. ताप आणि संसर्ग यामुळे गेले १० दिवस त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. मात्र अखेर शुक्रवारी सायंकाळी त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्यामागे त्यांची पत्नी आणि दोन मुले आणि नातवंडे असा परिवार आहे.
अनंतमूर्ती यांनी आपल्या कसदार लेखनाद्वारे कन्नड साहित्याची दिशा बदलली होती. नोकरशहा-राजकारणी, वडील-मुलगी, पिता-पुत्र यांच्यातील नातेसंबंधांचे नवनवीन आयाम त्यांनी आपल्या लेखनातून उलगडून दाखविले होते. त्यांच्या पाच कादंबऱ्यांवर चित्रपटांचीही निर्मिती करण्यात आली होती. तर, अनेक कादंबऱ्या आणि लेखसंग्रहांचे विविध भाषांमध्ये अनुवाद करण्यात आले होते.
अनंतमूर्ती हे गेली काही वर्षे मूत्रपिंडाच्या विकाराने ग्रस्त होते. त्यांचे नियमित डायलिसिसही करण्यात येत होते. त्यातच त्यांना मधुमेह आणि हृदयविकार जडला. त्यामुळे गेले दहा दिवस त्यांना येथील खासगी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. गुरुवारी रात्री त्यांची त्यांना श्वसनास त्रास होऊ लागला, अशी माहिती मणिपाल रुग्णालयाचे संचालक आणि वैद्यकीय सल्लागार मंडळाचे अध्यक्ष एच. सुदर्शन बल्लाळ यांनी दिली.
पाच कादंबऱ्या, एक नाटक, आठ लघुकथा संग्रह, तीन कवितासंग्रह अशी मूर्ती यांची  साहित्यसंपदा आहे. त्यांचे बरेचसे लिखाण भारतीय तसेच युरोपीय भाषांत अनुवादित झाले आहे. त्यांची पहिलीच कादंबरी 'संस्कार' प्रचंड लोकप्रिय ठरली. त्या कादंबरीवर निघालेला चित्रपट हा कन्नड समांतर सिनेमासाठी आजही दिशादर्शक मानला जातो. केरळ आणि कर्नाटकातील विद्यापीठांचे कुलगुरूपदही त्यांनी भूषविले होते. अनंतमूर्ती यांच्या निधनाबद्दल कर्नाटक सरकारने तीन दिवसांचा शासकीय दुखवटा जाहीर केला असून त्यांना श्रद्धांजली म्हणून राज्यातील सर्व कार्यालये व शिक्षणसंस्थांना शनिवारी सुटी जाहीर करण्यात आली आहे.
बुकरच्या रांगेत अनंतमूर्ती..जयपूर लिटरेचर फेस्टिव्हलमध्ये आशीष नंदी यांच्या विधानावरून धुरळा उठण्याच्या आधी तिथे मॅन बुकर प्राइझची शॉर्ट लिस्ट (शेवटची १० लेखकांची)  जाहीर झाली. त्यात ज्येष्ठ कादंबरीकार यू. आर. अनंतमूर्ती यांचा समावेश आहे. अनंतमूर्ती यांनी कन्नडमध्ये 'नवी चळवळ' सुरू केली, 'संस्कार'सारख्या अनेक दमदार कादंबऱ्या  लिहिल्या, नुकतीच वयाची ऐंशीही पूर्ण केली. त्यांना आजवर अनेक मानसन्मानही मिळाले आहेत.  लागलाच नंबर तर आता बुकरही मिळेल. पण याच यादीत पाकिस्तानातील ज्येष्ठ साहित्यिक इंतज़ार हुसैन  यांचाही समावेश आहे. त्यांचा मात्र भारतीय प्रसारमाध्यमांनी फारसा कुठे उल्लेख केलेला नाही. हे हुसैन अनंतमूर्ती यांनाही १० वर्षांनी वडील आहेत आणि त्यांची साहित्यिक कारकीर्दही तोलामोलाची आहे (मराठीतही हुसैन यांचं 'मोरनामा' हे पुस्तक भा. ल. भोळे यांनी आणले). हे प्राइझ अनंतमूर्तीना वा हुसैन यांपैकी (कुणाही) एकाला मिळावे, असे निखळ साहित्य- रसिकांना वाटणे साहजिक आहे.   ५०,००० पौंडाच्या या घसघशीत बक्षिसाचा अंतिम निकाल २२ मे रोजी लंडनमध्ये जाहीर होणार आहे.. तेव्हा अनंतमूर्तीसाठी देव पाण्यात ठेवताना  हुसैन यांच्यासाठी मन्नत मागावी की कसे, याचा विचार  भारतीय वाचकांना करावा लागणार आहे.

कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत: